Bu sözü siz de bir yerde okumuşsunuzdur:
“Yalan söylediklerini biliyoruz. Yalan söylediklerini kendileri de biliyorlar. Yalan söylediklerini bildiğimizi de biliyorlar. Yalan söylediklerini bildiğimizi bildiklerini de biliyoruz. Ama hâlâ yalan söylüyorlar.”
Altında genellikle Solzhenitsyn’in adı yazar. Geçenlerde merak edip kaynağını aradım ve Solzhenitsyn’in hiçbir eserinde böyle bir cümlenin gösterilemediğini öğrendim. Bilinen en sağlam kaynak, Sovyetler Birliği’nde büyüyüp sonra Amerika’ya yerleşen Elena Gorokhova’nın 2010’da yayımlanan anı kitabı A Mountain of Crumbs. Bana kalırsa yalan üzerine söylenmiş bir sözün, kimse kontrol etmeden yıllarca yanlış bir isimle elden ele dolaşması başlı başına küçük bir ders.
Gorokhova bu oyuna vranyo diyor, Rusçada yalan, palavra anlamına gelen bir kelime. Kuralları da tarif ediyor: onlar yalan söyler, biz yalan olduğunu biliriz, onlar bildiğimizi bilir ama yalan söylemeye devam ederler, biz de inanıyormuş gibi yapmaya devam ederiz.
Vranyoda kimse kandırılmıyor. Kandırılmak bir bakıma masum bir şeydir, insan bilmediği için kanar. Burada ise herkes biliyor, söyleyen de dinleyen de. O zaman dönen şey bir bilgi meselesi olmaktan çıkıyor. Yalanın amacı gerçeği saklamaktan çok, kimin oyuna uyduğunu görmek oluyor. Václav Havel bunu, vitrinine inanmadığı bir sloganı asan manav örneğiyle anlatmıştı. Manav sloganın içeriğine inanmıyordu, o levha kurallara uyduğunu gösteren bir işaretti ve herkes vitrine aynı levhayı astığı sürece sistem ayakta kalıyordu.
Peki neden oynuyoruz? Çünkü inanmıyormuş gibi yapmanın bedeli çoğu zaman inanıyormuş gibi yapmanınkinden ağır. Yorgunluk var, “söylesem ne değişecek” duygusu var, bir de en sinsisi olan alışkanlık var. Bir yalanı ilk duyduğunuzda öfkelenirsiniz, onuncuda gülersiniz, yüzüncüde artık duymazsınız bile. Bence vranyonun en tehlikeli anı tam bu an, çünkü artık kimsenin inandırılmasına gerek kalmamıştır, susmamız yeterlidir.
Bu oyunu söyleyenler kuruyor ama ayakta tutan bizim suskunluğumuz. Yüksek sesle söylemesek bile kendimize itiraf etmek bir başlangıç olabilir.
Siz en son ne zaman inanıyormuş gibi yaptınız?

0 yorum